Uzmanından Uyarı: Şehir Hayatı Metabolizmayı Bozuyor

Hızlı şehirleşmenin modern toplumların karşı karşıya kaldığı en önemli yapısal dönüşümlerden biri olduğunu vurgulayan Çapan, “Bu dönüşüm yalnızca mekânsal değişimlerle sınırlı kalmamakta; bireylerin yaşam tarzı, davranış örüntüleri ve sağlık durumları üzerinde de derin etkiler yaratmaktadır. Özellikle bağımlılık türleri ve obezite, şehirleşmenin dolaylı ancak yaygın sonuçları arasında yer almaktadır” dedi.
Hızlı şehirleşmenin bağımlılık ve obezite üzerinde çok önemli etkilerini olduğunu anlatan Op. Dr. Çapan, “Burada doğru değerlendirmek için bahsetmemiz gereken bir model var ve onu açıklamakla yola çıkmak gerekir: BİYOPSİKOSOSYAL MODEL. Biyopsikososyal model; sağlık ve hastalık durumlarının muhtemel tüm yönlerini bütüncül bir bakış açısıyla ele alan; biyolojik, psikolojik ve sosyolojik yönden hastalıkları değerlendiren bir modeldir. Bu modeli temel alan bir değerlendirme, bireyin sağlık durumunu yalnızca biyolojik faktörlerle değil; psikolojik ve sosyal etkenlerle birlikte ele alır. Hızlı şehirleşme biyolojik düzeyde hareketsizlik ve düzensiz beslenme yoluyla metabolik bozukluklara; psikolojik düzeyde stres, anksiyete ve yalnızlık hissine, sosyal düzeyde ise sosyal destek ağlarının zayıflamasına neden olarak bağımlılık ve obezite gelişimini tetiklemektedir. Kentsel yaşam, bireylerin günlük aktivitelerinde ciddi değişimlere yol açmaktadır. Uzun çalışma saatleri, trafik yoğunluğu ve mekânsal kısıtlılık; fiziksel aktivitenin azalmasına neden olurken, hızlı tüketim kültürü sağlıksız beslenme alışkanlıklarını yaygınlaştırmaktadır. Bu durum, özellikle genç yetişkinler ve çocuklar için risk oluşturmaktadır” diye konuştu.

Bağımlılığın bireyin belirli bir davranış veya madde üzerindeki kontrolünü kaybetmesiyle ortaya çıkan kronik bir durum olduğunu işaret eden Çapan, “Şehir yaşamında Dijital bağımlılık, Alkol ve madde kullanımı, yeme bağımlılığı daha sık gözlemlenmektedir. Kentsel stres faktörleri ve sosyal izolasyon, bağımlılığı bir kaçış ve baş etme mekanizması hâline getirmektedir. Obezite, günümüzde küresel bir salgın olarak kabul edilmektedir. Şehirleşmenin etkisiyle artan sedanter yaşam tarzı ve yüksek kalorili gıdaların kolay erişilebilir olması, obezite prevalansını artırmaktadır. Ayrıca stres ve düzensiz uyku, hormonal dengeyi bozarak kilo artışını hızlandırmaktadır” dedi.
Hızlı şehirleşmenin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini iyileştirmek adına yapılması gerekenleri de anlatan Çapan, “Hızlı şehirleşmenin olumsuz sağlık etkilerini azaltmak için fiziksel aktiviteyi teşvik eden şehir planlamaları, sağlıklı gıdaya erişimi artıran politikalar, bağımlılıkla mücadele programları, psikososyal destek hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Bu önlemler, bireysel farkındalıkla birlikte toplumsal düzeyde uygulanmalıdır. Hızlı şehirleşme, modern yaşamın kaçınılmaz bir gerçeği olmakla birlikte, bağımlılık ve obezite gibi ciddi sağlık sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Bu sorunların önlenmesi, yalnızca bireysel çabalarla değil; bütüncül, disiplinler arası ve sürdürülebilir politikalarla mümkündür.