İş Kazalarında Hep İşveren Mi Kusurlu İşçinin Hiç Kusuru Yok Mu?

Değerli okurlar bu yazımızda toplumda yaygın olarak doğru bilinen aslında tam anlamıyla doğru olmayan iş kazalarındaki kusur durumunu ele alacağız.

İş kazalarında sorumluluk hem işverenin hem de işçinin davranışlarına göre belirlenir.

Çoğu durumda asıl sorumluluk işverendedir. “İşveren, işçiden daha fazla dikkatli olmak zorundadır.” Yani: İşçi hata yapsa bile İşveren bu hatayı öngörüp önlem almak zorundadır. Bu yazımızda daha az bilinen işçi görev ve sorumluluklarını değerlendireceğiz.

İşçilerin görevleri ve sorumlulukları aynı gibi görünse de aslında her iki si birbirinden farklı iki kavramdır. İşçi, iş sözleşmesi ve ilgili mevzuat kapsamında başta 4857 sayılı İş Kanunu ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere aşağıda belirtilen görev ve sorumlulukları yerine getirmekle yükümlüdür:

İşçinin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde sorumluluğu

1. Kendi sağlığını ve güvenliğini korumak

İşçi: Dikkatli Tedbirli VE Özenli çalışmak zorundadır Bilinçli risk almamalıdır “Bana bir şey olmaz” yaklaşımı kusur getirir

2. İşverenin talimatlarına uymak

Verilen yazılı ve sözlü talimatlara uyulmalı Prosedür dışı hareket edilmemeli Talimata aykırı davranış = kusur

3. Kişisel koruyucu donanım kullanmak

Baret-Eldiven-Emniyet kemeri-Gözlük gibi ekipmanlar Verilmiş ama kullanılmamışsa → işçi kusurlu sayılır

4. Makine ve ekipmanları doğru kullanmak

Yetkisiz müdahale etmemek Güvenlik sistemlerini devre dışı bırakmamakMakine koruyucusunu sökmek → işçiye ağır kusur getirir

5. Eğitimlere katılmak ve uygulamak

İSG eğitimlerini ciddiye almak Öğrendiklerini sahada uygulamak Eğitim alıp uymamak → kusuru artırır

6. Tehlikeleri bildirmek

İşçi Risk gördüğünde amire haber vermek Arızaları bildirmek zorundadır Bildirmezse sorumluluk doğabilir

7. İş arkadaşlarının güvenliğini tehlikeye atmamak

Şaka, dikkatsizlik, hız yapma gibi bireysel tehlikeli davranışlardan kaçınmak aksi halde  Başkasının kazasına sebep olursa sorumluluk ve kusur doğar

8. Yetkisi olmayan işi yapmamak

Eğitim almadığı işe girmemeli “Ben yaparım” diyerek risk almamalı Bu durumlarda ağır kusur verilebilir.

Yürürlükteki Kanunlara göre işçi: “Kendi sağlığı ve güvenliği ile birlikte diğer çalışanların ve işyerinin güvenliğini de tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür.”

İşçinin 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde görevleri

1. İş görme borcu (en temel görev)

İşçi: İş sözleşmesinde belirtilen işi yapmak zorundadır İşini özenle ve dikkatli yapmakla yükümlüdür Bu husus 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki temel görevdir.

2. İşverenin talimatlarına uyma

Amirlerin verdiği talimatlara uymak- İş organizasyonuna uygun çalışmak Aykırılık disiplin cezası ve kusur doğurur

3. İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyma

İSG kurallarına uygun çalışmak-Riskli davranışlardan kaçınmak- Bu görev 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile açıkça düzenlenmiştir.

4. İşyerine sadakat ve bağlılık

İşçi: İşverene zarar verecek davranışlardan kaçınmalı-İşyerinin çıkarlarını korumalı Buna “sadakat borcu” denir

5. İşyerinin araç ve ekipmanlarını koruma

Makine ve ekipmanları düzgün kullanmak-Zarar vermemek. Kasıt veya ihmal varsa tazmin sorumluluğu doğabilir

6. İşyerinde düzeni sağlama

Disiplin kurallarına uymak- Çalışma düzenini bozmamak

7. Devamlılık (işe gelme yükümlülüğü)

İşe zamanında gelmek-İzinsiz devamsızlık yapmamak. Aksi durumda işten çıkarma bile olabilir

8. Gizlilik yükümlülüğü

İşyerine ait bilgileri dışarı sızdırmamak Ticari sırları korumak

İşçinin görev ve sorumlulukları 3 ana başlıkta özetleyecek olursak

İşi yapmak (iş görme)

Kurallara uymak (Talimat + İSG)

İşyerine zarar vermemek (sadakat)

İş kazalarında İşçi tamamen kusursuz olmayabilir aynı şekilde işveren de tamamen kusurlu olmayabilir. Örnek kusur durumu:

İşveren baret vermemiş → işveren kusurlu

Baret verilmiş ama işçi takmamış → işçi de kusurlu

İşçiye hangi durumlarda kusur verilir?

✅ 1. Eğitim almış mı?

İşçi gerekli İSG eğitimini aldıysa Buna rağmen hatalı davranış yaptıysa kusur verilir

✅ 2. Talimatlara uymuş mu?

Yazılı / sözlü talimatlara aykırı hareket ettiyse kusur oluşur

✅ 3. Kişisel koruyucu kullanmış mı?

Baret, kemer, gözlük vs. verilmiş ama kullanılmamışsa işçi kusurlu sayılır

✅ 4. Tehlikeyi bilmesine rağmen davranış

“Ben bunu yaparsam kaza olur” diyebilecek durumdaysa bilinçli kusur verilebilir

✅ 5. Yetkisi olmayan işi yapmış mı?

Görevi dışında bilerek hiçbir emir ve talimat almadan riskli iş yaptıysa kusur artar

Mahkemelere intikal eden iş kazalarına yönelik birçok yargıtay kararlarında Yargıtay’ın işçiye kusur verdiği durumlar:

•  Talimata aykırı davranış-Makineye müdahale etmemesi gerekirken etmiş
•  Tehlikeli hareket-Şaka yapma, dikkatsizlik, acelecilik
•  Yetkisiz işlem-Eğitim almadığı işi yapmaya kalkma

Kısacası İşçi: Eğitilmişse-Uyarılmışsa-Ekipman verilmişse ve buna rağmen kurallara uymazsa işçi kusurlu kabul edilir

Yargıtayın örnek bir kararında

Olay: İşyerinde makine ile çalışma yapılmaktadır

İşçiye: Eğitim verilmiş-Açık talimatlar verilmiş-Makine koruyucuları mevcut

Ancak Buna rağmen işçi: Makine çalışır haldeyken Koruyucu kapağı kaldırarak müdahale etmiş ve elini makineye kaptırmıştır.

İşveren gerekli önlemleri almış İşçi bilinçli şekilde tehlikeli davranmış Bu nedenle Kazanın meydana gelmesinde işçinin ağır kusurlu olduğu kabul edilmiştir

“İşçinin, açıkça tehlikeli olduğu bilinen bir davranışı bilinçli şekilde yapması halinde illiyet bağı kesilebilir.”

Eğer işçi: Tüm önlemler alınmışken Açık tehlikeyi bilerek hareket etmişse İşveren ile kaza arasındaki bağ zayıflar İşçi tek başına sorumlu bile olabilir

SONUÇ OLARAK İşçi: Kurallara uyarsa → korunur, Uymuyorsa → kusur alır

iş kazalarını önlemenin yolu, yalnızca işverenin önlem alması değil, işçinin de alınan önlemlere verilen eğitim ve talimatlara eksiksiz uyması ile sağlanır.

İş güvenliği bir tarafın değil, herkesin sorumluluğundadır.

ÖNCELİĞİNİZ İŞ GÜVENLİĞİ OLSUN